Περισσότερα για το Εργαστήρι

← Αρχική σελίδα Εργαστηρίου / Περισσότερα για το Εργαστήρι

Περιεχόμενα

Η ιδέα πίσω από το Εργαστήρι

Μαζί με τη Δημοτική Βιβλιοθήκη της Πολίχνης, θέλαμε η εκμάθηση δημιουργικής γραφής παιδιών να είναι ουσιαστικότερη, να γεννιέται μέσα από ενθουσιασμό, περιέργεια και ενεργή συμμετοχή. Το Παιδικό Εργαστήρι Δημιουργικής Γραφής, λοιπόν, βασίζεται σε αυτή τη βιωματική μάθηση: τα παιδιά εξοικειώνονται με την τέχνη της λογοτεχνικής γραφής μέσα από το παιχνίδι ρόλων, χωρίς να χρειάζεται να διδαχθούν θεωρία ή να απομνημονεύσουν κανόνες συγγραφής.

Η μάθηση προκύπτει φυσικά από την ίδια την εμπειρία του παιδιού, πρώτα ως ηθοποιού και έπειτα ως συγγραφέα. Όταν ένα παιδί υποδύεται έναν ήρωα ή μια ηρωίδα, ζει την περιπέτεια μέσα από τα μάτια του ρόλου, και καλείται να αποφασίσει πώς θα αντιδράσει σε όσα συμβαίνουν. Όταν έπειτα γράφει για την περιπέτεια, κάνει ένα βήμα πίσω και αναλαμβάνει τον ρόλο του συγγραφέα: επιλέγει τι θα αφηγηθεί από τον πλούτο της φαντασίας που το παιχνίδι του εξάπτει, πώς θα το περιγράψει, και πώς θα μεταφέρει όσα έζησε ένας χαρακτήρας της ιστορίας.

Αυτή η εναλλαγή μεταξύ ηθοποιίας και συγγραφής καλλιεργεί σταδιακά τη συγγραφική ματιά. Τα παιδιά ανακαλύπτουν στην πράξη ότι:

  • Οι χαρακτήρες είναι κάτι περισσότερο από ονόματα. Έχουν προτερήματα, αδυναμίες, φόβους, ιδιοτροπίες, κίνητρα και επιθυμίες. Τα παιδιά μαθαίνουν να τους παρατηρούν με την ίδια περιέργεια και προσοχή, είτε τους συμπαθούν είτε όχι. Όποιον ρόλο κι αν υποδύονται, χρειάζεται να μάθουν να αποστασιοποιούνται από αυτόν, ώστε να τον αποδώσουν γλαφυρότερα, τόσο στη δραματοποίηση όσο και έπειτα στη συγγραφή.
  • Μια ιστορία μπορεί να ζωντανέψει όλες τις αισθήσεις. Δεν αρκεί να πούμε ότι ένας ήρωας μπήκε σε ένα δάσος. Μέσα στο παιχνίδι ρόλων δίνονται αφορμές να φανταστούμε: Τι βλέπει ανάμεσα στα δέντρα; Τι ήχους ακούει; Μυρίζει υγρασία ή καμένο ξύλο; Η βιωματική φαντασία μέσα από το παιχνίδι ενθαρρύνει τα παιδιά να ανακαλύπτουν λεπτομέρειες, και έτσι να συντάσσουν πιο ζωντανές περιγραφές.
  • Οι διάλογοι αποκαλύπτουν χαρακτήρες και σχέσεις. Μέσα από τις πραγματικές στιχομυθίες των παιδιών στο παιχνίδι ρόλων, μαθαίνουν να δημιουργούν πιο ζωντανούς και ενδιαφέροντες διαλόγους, με φυσικές αντιδράσεις, προσωπικό ύφος και απρόσμενες ατάκες. Ανακαλύπτουν πώς οι λέξεις και οι σιωπές σε μια εξιστόρηση μπορούν να φανερώσουν συναισθήματα, να δημιουργήσουν ένταση, να γεννήσουν ερωτήματα, ή να αλλάξουν την πορεία μιας σκηνής.
  • Μια ιστορία χρειάζεται ρυθμό και εξέλιξη. Μέσα από την περιπέτεια, τα παιδιά ανακαλύπτουν πώς μια δυνατή αρχή κεντρίζει το ενδιαφέρον, πώς τα γεγονότα και οι δυσκολίες χτίζουν την προσμονή, πώς η κορύφωση της πλοκής προκύπτει μέσα από τις φυσικές και ηθικές προκλήσεις των χαρακτήρων, πώς η λύση ολοκληρώνει την ιστορία, και ποια είναι τα διδάγματα που αφήνει η ιστορία.
  • Οι ιστορίες, όπως και η ζωή, δεν είναι πάντα ασπρόμαυρες. Ένα τέλος δεν χρειάζεται να είναι απλώς καλό ή κακό, χαρούμενο ή λυπητερό, να αφήνει ή να μην αφήνει διδάγματα. Οι επιλογές των χαρακτήρων αλλάζουν την ιστορία, η ιστορία μπορεί να αλλάξει τους χαρακτήρες, και ακόμη κι οι αντιπρωταγωνιστικοί ρόλοι δεν είναι πάντα αμιγώς κακοί, ή χωρίς κάποιον λόγο. Έτσι, τα παιδιά ανακαλύπτουν τη δύναμη των πιο σύνθετων, απρόβλεπτων και άρα πλουσιότερων ιστοριών.

Δεν σταματάμε, λοιπόν, την περιπέτεια για να δασκαλέψουμε τα παιδιά σχετικά με το πώς γράφεται μια ιστορία. Τα αφήνουμε να τη ζήσουν, να αναρωτηθούν, να δοκιμάσουν, να δημιουργήσουν, και σταδιακά να ανακαλύψουν μόνα τους τα μυστικά μιας καλής αφήγησης.

Πώς γίνεται ένα μάθημα;

Ο κύκλος του Εργαστηρίου περιλαμβάνει 7 δίωρα μαθήματα, καθένα από τα οποία αποτελεί ένα νέο επεισόδιο μιας ενιαίας περιπέτειας. Κάτι σαν τηλεοπτική σειρά! Βέβαια, ακόμη κι αν ένα παιδί λείψει σε κάποια επεισόδια, φροντίζουμε να το ξαναεισαγάγουμε στην ιστορία με ομαλό τρόπο.

Ένα μάθημα ξεκινάει δείχνοντας στα παιδιά την πρόοδο που έχει γίνει στο βιβλίο τους. Αυτό μπορεί να τους προσφέρει μια αίσθηση επιβράβευσης, και να τους βοηθήσει να καλλιεργήσουν μια σημαντική συνήθεια ως συγγραφείς-δημιουργοί: να αναγνωρίζουν την πρόοδό τους και να αντλούν δύναμη από αυτήν, κι όχι να βλέπουν μονάχα πόσος δρόμος απομένει και να αποθαρρύνονται.

Αμέσως μετά αυτή την ανασκόπηση της προόδου μας, θυμόμαστε όσα συνέβησαν στην προηγούμενη συνάντηση, και κατευθείαν παίζουμε την επόμενη σκηνή του παιχνιδιού. Στη συνέχεια, τα παιδιά γράφουν ή σκιτσάρουν σιωπηλά όσα συνέβησαν. Όποια παιδιά το επιθυμούν μπορούν να παίξουν θεατρικά τη σκηνή που δημιούργησαν.

Ακολουθεί ένα σύντομο διάλειμμα, και επαναλαμβάνουμε τη διαδικασία με μια δεύτερη σκηνή. Στο τέλος του επεισοδίου, μια νέα ανατροπή στην ιστορία εισάγεται από τον συντονιστή, και έτσι γεννιούνται νέα ερωτήματα, περιέργεια κι ενθουσιασμός για το επόμενο μάθημα (σημαντικό, γιατί τα μαθήματα απέχουν πολλές μέρες μεταξύ τους).

Επίσης, στο τέλος κάθε μαθήματος, τα παιδιά ενθαρρύνονται να δανειστούν βιβλία από τη Δημοτική Βιβλιοθήκη, ώστε η εμπειρία άλλων συγγραφέων, αλλά και η εμπειρία της ανάγνωσης να συνεχίζεται στο σπίτι ως το επόμενο μάθημα!

Από το παιχνίδι στο βιβλίο

Κάθε παιδί γράφει τα δικά του κεφάλαια, ενώ όταν οι ήρωες συναντιούνται δημιουργούνται και κοινά κεφάλαια. Η δόμηση των κεφαλαίων, η επιμέλεια και η τοποθέτησή τους σε κατάλληλη σειρά γίνεται από τον συντονιστή μετά το τέλος κάθε μαθήματος.

Όλα τα παιδιά θα συμβάλλουν στη δημιουργία του συλλογικού βιβλίου που θα περιλαμβάνει τα δικά τους κείμενα και τις ζωγραφιές τους. Τα κεφάλαια διατηρούν τη δημιουργική συμβολή των παιδιών, ενώ η ορθογραφία και η στίξη διορθώνονται αργότερα, κατά την επιμέλεια, χωρίς παρεμβάσεις του συντονιστή στα πρωτότυπα χειρόγραφά τους.

Στο τέλος του κύκλου των μαθημάτων, το βιβλίο θα παρουσιαστεί σε μια γιορτή για τις οικογένειες και τους φίλους των παιδιών.

Οι αρχές του Εργαστηρίου

  • Γραφή χωρίς πίεση. Δεν υπάρχουν βαθμοί ή διορθώσεις πάνω στα πρωτότυπα γραπτά των παιδιών. Η ορθογραφία και η στίξη διορθώνονται αργότερα, κατά τη δακτυλογράφηση.
  • Χωρίς ανταγωνισμό. Ενθαρρύνουμε τη συνεργασία και όχι τη σύγκριση. Η ίδια η φύση του παιχνιδιού ρόλων απαιτεί από τα παιδιά να συνεργαστούν για να προχωρήσει η περιπέτεια.
  • Κάθε παιδί με τον δικό του τρόπο. Άλλο παιδί μπορεί να γράψει πολλές παραγράφους, άλλο λίγες προτάσεις και ένα σκίτσο. Δεν υπάρχουν ποσοτικές απαιτήσεις. Πρόκειται για εργαστήριο καλλιτεχνικής γραφής, όχι για σχολείο.
  • Περιεχόμενο κατάλληλο για παιδιά. Η περιπέτεια έχει ύφος κόμικ, με δράση και μυστήριο, χωρίς αίματα ή σκληρή βία. Τα κείμενα ελέγχονται πριν περιληφθούν στο τελικό βιβλίο.
  • Δύο ενήλικες σε κάθε συνάντηση. Ο συντονιστής και η βοηθός του βρίσκονται πάντα στην αίθουσα, με τη βοηθό να υποστηρίζει ιδιαίτερα τα μικρότερα παιδιά, όσα συμμετέχουν για πρώτη φορά, ή όσα έλειπαν και θέλουμε να επανενταχθούν στην πλοκή χωρίς άγχος ότι κάτι έχασαν.

Συμπερίληψη όλων των παιδιών

Κάθε παιδί έχει διαφορετικές ανάγκες, προτιμήσεις και τρόπους έκφρασης. Θέλουμε το Εργαστήρι να είναι ένας χώρος όπου όλα τα παιδιά αισθάνονται ευπρόσδεκτα και μπορούν να συμμετέχουν με άνεση.

Γι’ αυτό φροντίζουμε η ροή των μαθημάτων να είναι όσο το δυνατόν προβλέψιμη, και οι δραστηριότητες να προσαρμόζονται, όπου χρειάζεται:

  • Ένα παιδί που δυσκολεύεται στη γραφή μπορεί να υπαγορεύει τις ιδέες του, ή να εκφράζεται περισσότερο μέσα από τη ζωγραφική.
  • Ένα παιδί που χρειάζεται ησυχία μπορεί να κάνει ένα διάλειμμα σε μια πιο ήρεμη γωνιά.
  • Πριν από κάθε αλλαγή δραστηριότητας, φροντίζουμε να ενημερώνουμε τα παιδιά εγκαίρως, ώστε να μπορούν να προετοιμαστούν.

Οι γονείς μπορούν να μας ενημερώσουν στη φόρμα εγγραφής για οτιδήποτε θα βοηθούσε το παιδί τους να αισθανθεί πιο άνετα. Στόχος μας είναι να βρίσκουμε τρόπους ουσιαστικής συμμετοχής για κάθε παιδί, χωρίς να το πιέζουμε να ακολουθήσει έναν συγκεκριμένο τρόπο.

Τα σημειωματάρια των παιδιών

Στο πρώτο του μάθημα, κάθε παιδί θα παραλάβει ένα σημειωματάριο στο οποίο θα γράφει και θα ζωγραφίζει στα μαθήματα.

Τα σημειωματάρια θα παραμένουν στον συντονιστή μετά το μάθημα. Έτσι διατηρούνται τα πρωτότυπα κείμενα και οι ζωγραφιές ακριβώς όπως δημιουργήθηκαν από τα παιδιά, χωρίς μεταγενέστερες αλλαγές από τα ίδια ή από τρίτους.

Ποιοι συντονίζουν το Εργαστήρι;

Το Εργαστήρι σχεδιάζει και συντονίζει ο Δάνης Ντεντές (καλλιτεχνικό του Διογένη Κιζιρίδη), μεταδιδακτορικός ερευνητής Βιολογίας, ο οποίος ασχολείται με την ποίηση και την πεζογραφία στον ελεύθερο χρόνο του.

Μαζί του βρίσκεται η βοηθός συντονισμού, Ευσταθία Ευσταθιάδου, [ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ].

Τέλος, αν και πάντα πρώτη στην παιδαγωγική και υλική στήριξη των παιδιών και του Εργαστηρίου, έχουμε τη Δημοτική Βιβλιοθήκη της Πολίχνης.

✦ ✦ ✦

Έχετε κάποια απορία; Συμβουλευτείτε τις Συχνές ερωτήσεις. Αν δεν καλυφθήκατε, ή έχετε κάτι άλλο να μοιραστείτε με το Εργαστήρι, επικοινωνήστε μαζί μας.

Θέλετε να συμμετάσχει το παιδί σας; Μπορείτε να το εγγράψετε στο Εργαστήρι μέσω της φόρμας εγγραφής:

Φόρμα εγγραφής